Tavan ve taban nedir? Günlük fiyat marjı ve fiyat adımları
Pay piyasalarında bir hissenin fiyatı gün içinde sınırsız hareket edemez. Fiyatın çıkabileceği en yüksek seviyeye tavan, inebileceği en düşük seviyeye taban denir. THE SPEK borsa oyununda da bu kurallar uygulanır.
1. Günlük fiyat marjı
Günlük fiyat marjı, hissenin bir önceki günün kapanışına göre gün içinde en fazla ne kadar yükselip düşebileceğini belirleyen orandır. THE SPEK'te bu oran ±%10'dur. Yani dün 40,00 ₺ kapatan bir hisse bugün en fazla 44,00 ₺'ye çıkabilir, en fazla 36,00 ₺'ye inebilir.
2. Baz fiyat
Tavan ve tabanın hesaplandığı referansa baz fiyat denir; genellikle bir önceki işlem gününün kapanış fiyatıdır. Gün içinde fiyat ne kadar hareket ederse etsin marj değişmez: açılış boşluklu (gap) olsa bile sınırlar dünkü kapanışa göre hesaplanır.
3. Fiyat adımları (kademeler)
Fiyatlar keyfi küsuratlarla oluşmaz; her fiyat aralığında belirli bir fiyat adımı vardır. Örneğin 30 ₺'lik bir hissede fiyat 30,00 → 30,02 → 30,04 diye ilerler. THE SPEK'te kullanılan fiyat adımları:
| Fiyat aralığı (₺) | Fiyat adımı (₺) |
|---|---|
| 0,00 – 19,99 | 0,01 |
| 20,00 – 49,98 | 0,02 |
| 50,00 – 99,95 | 0,05 |
| 100,00 – 249,90 | 0,10 |
| 250,00 – 499,75 | 0,25 |
| 500,00 – 999,50 | 0,50 |
| 1.000,00 ve üzeri | 1,00 |
4. Tavan nasıl hesaplanır?
Tavan = baz fiyat × 1,10; sonuç, fiyat adımına göre aşağı yuvarlanır. Taban = baz fiyat × 0,90; sonuç fiyat adımına göre yukarı yuvarlanır. Böylece sınırlar hiçbir zaman %10'u aşmaz.
Örnek: Baz fiyat 48,37 ₺ olsun. 48,37 × 1,10 = 53,207 ₺. Bu seviye 50–100 ₺ aralığında olduğundan adım 0,05 ₺'dir; aşağı yuvarlanınca tavan 53,20 ₺ olur. Taban: 48,37 × 0,90 = 43,533 ₺; 20–50 ₺ aralığında adım 0,02 ₺, yukarı yuvarlanınca taban 43,54 ₺.
5. Tavan ve taban kilidi
Fiyat tavana ulaştığında satış tarafında mal kalmaz, alış tarafında tavan fiyatından bekleyen bir kuyruk oluşur. Buna “tavan kilidi” denir. Kuyrukta öncelik fiyat ve zaman sırasına göredir: tavan fiyatından sonradan yazılan emir, önündeki lotlar dolmadan işlem görmez. Taban kilidinde tersi geçerlidir; satış kuyruğu birikir.
6. Ertesi güne etkisi
THE SPEK'te tavan veya tabandan kapanan hisseler ertesi güne o iştahla başlar: tavan kapanışında açılışta tavan kovalayan alıcılar, taban kapanışında panik satışı gelir. Bu davranış formasyon tepkileriyle birlikte açılış fiyatını belirler. Ard arda tavan serileri sığ tahtalarda daha sık görülür; ancak yapay fiyat yönlendirmesi piyasa gözetiminin dikkatini çeker.
Öğrendiklerini risksiz dene
₺1 milyon sanal sermayeyle holdingini kur, tahtada uygula.
Ücretsiz oyna